Sarı nokta hastalığı nedir? Yaşa bağlı makula dejenerasyonunu tanıyın

Sarı nokta hastalığı, tıptaki adıyla yaşa bağlı makula dejenerasyonu (YBMD), retinanın merkezindeki makulanın zamanla yıpranmasıdır. Okurken, yüz tanırken ve araç kullanırken kullandığımız merkezi görme bulanıklaşır, düz çizgiler eğri görünebilir; yan görme ise çoğunlukla korunur. Kuru ve yaş olmak üzere iki tipi vardır ve ikisi de göz doktorunun düzenli takibini gerektirir.

Sarı nokta (makula) nedir ve ne işe yarar?

Retina, gözün arka duvarını kaplayan ve ışığı sinir sinyaline çeviren ince bir tabakadır. Onun tam ortasında, yaklaşık beş milimetre çapında küçük bir bölge vardır: makula. İnce ayrıntıları, harfleri, yüzleri ve renkleri en keskin bu bölge sayesinde görürüz. Makulanın merkezindeki çukurcuğa fovea denir; ışığa duyarlı koni hücreleri burada en yoğun hâldedir.

Makula, besinlerden gelen lutein ve zeaksantin pigmentleri nedeniyle sarımsı bir renk taşır. Türkçedeki “sarı nokta” adı buradan gelir. Makula dejenerasyonu bu küçük ama çok çalışan bölgenin hücrelerinin yıllar içinde yıpranmasıyla ortaya çıkar.

Kuru ve yaş tip arasındaki fark nedir?

Hastalığın iki ana tipi vardır ve gidişatları birbirinden oldukça farklıdır. Göz doktoru muayenede hangi tipin, hangi evrede olduğunu belirler.

Yaşa bağlı makula dejenerasyonunun iki tipi
TipRetinada ne olurSeyir
Kuru tip (atrofik)Retinanın altında drusen denen sarımsı birikintiler oluşur, makula hücreleri yavaş yavaş incelirEn sık görülen tiptir; yıllar içinde, genellikle yavaş ilerler
Yaş tip (neovasküler)Makulanın altında anormal damarlar gelişir, sıvı ya da kan sızdırırDaha az görülür ama haftalar içinde hızlı görme kaybı yapabilir

Kuru tip zamanla yaş tipe dönüşebilir. Bu yüzden kuru tip tanısı alan herkesin evde görmesini izlemesi ve kontrolleri aksatmaması önerilir.

Hangi belirtiler sarı nokta hastalığına işaret eder?

Erken evrede çoğu zaman hiçbir şikâyet olmaz; drusen ancak göz dibi muayenesinde görülür. Hastalık ilerledikçe NHS şu değişiklikleri sıralar:

  • bakılan noktanın ortasında bulanık, gri ya da boş bir alan;
  • kapı kasası, fayans derzi, kitap satırı gibi düz çizgilerin dalgalı görünmesi;
  • okurken harflerin ya da kelimelerin kaybolması;
  • renklerin soluklaşması;
  • yüzleri tanımakta zorlanmak;
  • loş ışığa geçince uyum sağlamanın uzaması;
  • okumak ve el işi yapmak için daha fazla ışığa ihtiyaç duymak.
Koltukta oturup okuyan bir kişiyi gösteren illüstrasyon

Amsler ızgarasıyla evde kontrol nasıl yapılır?

Amsler ızgarası, ortasında bir nokta bulunan kareli bir kâğıttır ve makuladaki değişiklikleri fark etmenin en basit yoludur. Hastalık genellikle bir gözde başladığı için diğer göz eksikliği kapatır; test bu nedenle her gözle ayrı ayrı yapılır.

  1. Okuma gözlüğünüz varsa takın ve ızgarayı iyi ışıkta, yaklaşık 30–35 cm uzakta tutun.
  2. Bir gözünüzü avucunuzla kapatın.
  3. Diğer gözünüzle yalnızca ortadaki noktaya bakın.
  4. Bakışınızı ayırmadan çizgilerin düz olup olmadığını, karelerin eşit görünüp görünmediğini kontrol edin.
  5. Aynısını öbür gözle tekrarlayın ve fark ettiklerinizi not alın.

Çizgilerde yeni bir dalgalanma, kırılma ya da boşluk görürseniz birkaç gün beklemeden göz doktorunuza haber verin. Yaş tipte zamanında başlanan tedavi görmenin korunmasında önemlidir.

Risk etkenleri nelerdir?

NEI'ye göre risk elli yaşından sonra belirgin biçimde artar. Diğer etkenler şunlardır:

  • Sigara: değiştirilebilir etkenlerin en güçlüsüdür ve riski belirgin biçimde artırır.
  • Aile öyküsü: anne, baba ya da kardeşte sarı nokta hastalığı bulunması.
  • Yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalıkları.
  • Fazla kilo.
  • Yeşil yapraklı sebze ve balık açısından fakir bir beslenme düzeni.

Göz doktoru tanıyı nasıl koyar?

Tanı göz muayenesi ve birkaç görüntüleme yöntemiyle konur. Bu tetkikler ağrısızdır ve çoğu aynı gün tamamlanır.

  1. Görme keskinliği ölçümü ve Amsler ızgarası.
  2. Göz bebeği damla ile genişletilerek göz dibi muayenesi: drusen ve pigment değişiklikleri aranır.
  3. Optik koherens tomografi (OCT): retinanın katmanlarını kesit hâlinde gösterir, sıvı birikimini milimetrenin binde biri düzeyinde ortaya koyar.
  4. Gerekirse fundus floresein anjiyografi: koldan verilen boya ile retinadaki damarların sızıntı yapıp yapmadığı izlenir.

Tedavi ve takip seçenekleri nelerdir?

Tedavi hastalığın tipine ve evresine göre planlanır. Ortak amaç, mevcut görmeyi olabildiğince uzun süre korumak ve günlük hayatı kolaylaştırmaktır.

Yaş tipte göz içi iğneler

Yaş tipte anormal damarların büyümesini baskılayan ilaçlar (anti-VEGF) ince bir iğneyle göz içine uygulanır. İşlem damla anestezisi altında birkaç dakika sürer ve göz doktorunun belirlediği aralıklarla tekrarlanır. NHS, tedaviye erken başlamanın görmeyi korumada belirleyici olduğunu vurgular.

Kuru tipte izlem

Kuru tipte kaybedilen hücreleri geri getiren bir yöntem bugün yoktur. Göz doktoru belirli aralıklarla OCT ile izler, orta evredeki bazı kişilere AREDS2 formülünü önerebilir ve yaş tipe geçişi erken yakalamaya çalışır.

Az görme destekleri

Merkezi görme azaldığında büyüteçler, güçlü ve yönlendirilebilir lambalar, büyük puntolu kitaplar, telefon ve tabletlerde ekran büyütme ile sesli kitaplar günlük işleri kolaylaştırır. Sarı nokta hastalığı çoğu zaman yan görmeyi etkilemediği için kişi evinde bağımsız hareket etmeyi sürdürebilir.

Ispanak, havuç, yumurta ve balık gibi göz için bilinen besinler

Hangi değişiklikler acil göz muayenesi gerektirir?

Sarı nokta hastalığında hızın önemi büyüktür. Şu durumlarda aynı gün ya da en geç ertesi gün göz doktoruna ulaşın; mesai dışıysa hastanenin acil servisine başvurun:

  • düz çizgilerin birkaç gün içinde belirgin biçimde eğrilmesi;
  • bakılan noktada yeni beliren karanlık ya da boş bir leke;
  • bir gözde ani görme düşüşü veya kaybı;
  • ışık çakmaları ve görme alanına inen gölge ya da perde;
  • göz ağrısı ve kızarıklıkla birlikte görmenin azalması;
  • aniden başlayan çift görme.

Günlük alışkanlıklar makula sağlığına nasıl katkı sağlar?

Hiçbir alışkanlık hastalığı tek başına durdurmaz, ancak araştırmalar bazı adımların gözlerin genel sağlığıyla ilişkili olduğunu gösteriyor:

  • Sigarayı bırakın; yaşınız ne olursa olsun bunun yararı vardır.
  • Ispanak, pazı, roka, kara lahana gibi yeşil yaprakları haftanın çoğu gününe yayın.
  • Haftada iki kez hamsi, sardalya ya da uskumru gibi yağlı balık yiyin.
  • Tansiyonunuzu, kolesterolünüzü ve kilonuzu hekiminizle takip edin.
  • Yürüyüş, bisiklet ya da yüzme gibi düzenli hareketi haftanıza yayın; kalp-damar sağlığı retinanın beslenmesiyle de ilgilidir.
  • Güneşli günlerde UV korumalı gözlük takın.
  • Elli yaşından sonra göz dibi muayenesini aksatmayın; ailede hastalık varsa daha erken başlayın.

Hangi yiyeceklerin lutein ve zeaksantin açısından zengin olduğunu göz sağlığı için besinler yazımızda bulabilirsiniz.

AREDS formülü ve gıda takviyeleri hakkında ne bilinmeli?

ABD Ulusal Göz Enstitüsü'nün AREDS ve AREDS2 çalışmaları, C vitamini, E vitamini, çinko ve bakırdan oluşan, ilk çalışmada beta-karoten, ikincisinde onun yerine lutein ve zeaksantin içeren yüksek dozlu özel bir formülü inceledi. Orta evre hastalığı olan ya da bir gözünde ileri evre bulunan kişilerde bu formül, beş yıl içinde ileri evreye geçme riskini yaklaşık dörtte bir oranında azalttı. Hastalığı olmayan ya da erken evrede olan kişilerde benzer bir etki görülmedi. Bu dozlar besinlerle alınabilecek miktarların çok üzerindedir ve göz doktorunun önerisiyle kullanılır.

Genel olarak bir gıda takviyesi ilaç değildir; sarı nokta hastalığını durdurmaz, göz içi tedavinin, takibin ve gözlüğün yerini tutmaz. Bazı yetişkinler ise dengeli beslenmeyi tamamlamak için göz açısından bilinen besinleri tercih eder: AB sağlık beyanları kaydına göre çinko ve A vitamini normal görmenin korunmasına katkıda bulunur.

O Caps, beta-karoten, C vitamini, çinko ve E vitamini içeren ve gözlerin günlük bakımına yönelik bir kapsüldür; AREDS çalışmalarında kullanılan formülle aynı ürün değildir ve kapsül başına miktarlar paketin üzerinde yer alır. Sarı nokta hastalığı tanınız varsa ya da göz içi iğne tedavisi görüyorsanız, herhangi bir takviyeye başlamadan önce göz doktorunuzla konuşun.

Sorular ve cevaplar

Sarı nokta hastalığı tamamen kör eder mi?

Çoğu zaman hayır. Hastalık merkezi görmeyi etkiler, yan görme genellikle korunur. İleri evrede okumak ve yüz tanımak zorlaşsa da kişi çoğunlukla çevresini görmeye ve evde hareket etmeye devam eder.

Gözlük sarı nokta hastalığında görmeyi düzeltir mi?

Gözlük kırma kusurunu düzeltir, makuladaki yıpranmayı değiştirmez. Yine de güncel bir reçete, büyüteçler ve iyi aydınlatma kalan görmeden en iyi şekilde yararlanmayı sağlar.

Sarı nokta hastalığı kalıtsal mı?

Aile öyküsü riski artırır; anne, baba ya da kardeşinde sarı nokta hastalığı olanların elli yaşından itibaren, hatta daha erken, düzenli göz dibi muayenesi yaptırması önerilir.

Bir gözde varsa diğer göz de etkilenir mi?

Hastalık sıklıkla iki gözü de etkiler ama aynı hızda ilerlemeyebilir. Bu yüzden her iki gözün ayrı ayrı Amsler ızgarasıyla izlenmesi ve kontrollerde ikisinin de incelenmesi gerekir.

Göz içi iğne tedavisi ne sıklıkla yapılır?

Başlangıçta genellikle birkaç ay boyunca aylık uygulanır, sonra göz doktoru OCT bulgularına göre aralığı açar ya da kısaltır. Tedavi uzun soluklu bir takip gerektirir.

Sarı nokta hastalığı olan biri araç kullanabilir mi?

Bu, iki gözün birlikte ulaştığı görme keskinliğine ve görme alanına bağlıdır. Erken evrede çoğu kişi araç kullanmayı sürdürür; görme azaldığında göz doktoru sürüşün güvenli olup olmadığını muayene sonucuna göre değerlendirir.

Ekran kullanmak sarı nokta hastalığına yol açar mı?

Ekranların sarı nokta hastalığına neden olduğunu gösteren bir veri yoktur. Uzun ekran saatleri daha çok göz yorgunluğu ve kuruluk yapar; bunun için molalar ve doğru ekran ayarı yardımcı olur.

Kaynaklar

  1. Vikipedi: Makula dejenerasyonu
  2. NEI: Age-Related Macular Degeneration
  3. NHS: Age-related macular degeneration (AMD)
  4. NEI: AREDS/AREDS2 çalışmaları
  5. AAO (Amerikan Oftalmoloji Akademisi): Diet and Nutrition

Bu metni OCaps360 editör ekibi, belirtilen kaynaklara dayanarak hazırladı. Göz doktorunun tavsiyesinin yerine geçmez.

O Caps

O Caps: kapıda ödemeyle sipariş verin

Adınızı ve telefonunuzu bırakın; satıcının operatörü sizi arayıp siparişi ve teslimatı teyit eder.

O Caps sipariş ver · 1.400 TL →