Katarakt: göz merceği bulanıklaştığında neler olur?
Katarakt, gözün içindeki doğal merceğin zamanla bulanıklaşmasıdır; dünya buğulu bir camın arkasından bakılıyormuş gibi soluk görünür. Çoğunlukla yaşla birlikte gelişir, yıllar içinde yavaş ilerler ve göz doktoru muayenesinde kolayca tanınır. Görme günlük işleri zorlaştırmaya başladığında bulanık mercek kısa bir ameliyatla alınır ve yerine yapay bir göz içi lensi yerleştirilir.

Katarakt tam olarak nedir?
Göz bebeğinin hemen arkasında mercimek biçiminde, saydam bir mercek bulunur. Bu mercek ışığı retinanın üzerine odaklar; tıpkı bir fotoğraf makinesinin objektifi gibi çalışır. Merceğin büyük kısmı su ve özel proteinlerden oluşur. Yıllar geçtikçe bu proteinler kümelenir, mercek saydamlığını yitirir ve içinden geçen ışık dağılır. Ortaya çıkan bulanıklığa katarakt denir; halk arasında buna “göze perde inmesi” de denir.
Katarakt bir zar ya da gözün üstünde büyüyen bir doku değildir, merceğin kendisindeki bir değişikliktir. Bu yüzden damla, masaj ya da egzersizle silinmez; mercek ancak ameliyatla değiştirilebilir. Dünya Sağlık Örgütü kataraktı dünyada görme kaybının başlıca nedenleri arasında sayar. İyi haber şu: tedavisi en yaygın ve en iyi bilinen göz ameliyatlarından biridir.
Kataraktın türleri nelerdir?
Göz doktorları kataraktı merceğin hangi bölümünde başladığına göre adlandırır. Tür, şikâyetlerin nasıl hissedildiğini de belirler.
| Tür | Nerede başlar | Sık görülen şikâyet |
|---|---|---|
| Nükleer katarakt | Merceğin merkezinde | Uzak bulanıklaşır, renkler sararır; yakın bir süre daha iyi görülebilir |
| Kortikal katarakt | Merceğin kenarlarında, kama biçiminde | Farlarda ve güneşte kamaşma, kontrast kaybı |
| Arka subkapsüler katarakt | Merceğin arka yüzeyinde | Okumada ve parlak ışıkta zorluk; daha hızlı ilerleyebilir |
| Doğuştan ve ikincil katarakt | Doğumda ya da yaralanma, ilaç, başka hastalık sonrası | Yaşa ve nedene göre değişir |
Nükleer kataraktta bazı kişiler bir süre okuma gözlüğü olmadan da okuyabildiğini fark eder. Halk arasında “ikinci görme” denen bu durum geçicidir ve merceğin kırıcılığının değişmesinden kaynaklanır.
Hangi belirtiler kataraktı düşündürür?
Katarakt yavaş geliştiği için ilk yıllarda çoğu kişi bir şey fark etmez. Beyin değişime uyum sağlar; şikâyet genellikle bir göz kapatıldığında ya da gece yola çıkıldığında belirginleşir. NEI en sık şu işaretleri sıralar:
- görüntünün buğulu, sisli ya da soluk görünmesi;
- renklerin eskisi kadar canlı olmaması, beyazların sarımsı görünmesi;
- karşıdan gelen araç farlarında, güneşte ve lambalarda kamaşma;
- ışıkların çevresinde hale görme;
- gece ve loş ışıkta görmenin zorlaşması;
- gözlük numarasının kısa aralıklarla değişmesi;
- tek gözde çift görme;
- okumak için eskisinden daha güçlü ışığa ihtiyaç duymak.
Kimlerde katarakt riski daha yüksektir?
En belirleyici etken yaştır: altmışlı yaşlardan sonra merceklerde bir miktar bulanıklık çok yaygındır. Bunun yanında bazı etkenler kataraktın daha erken başlamasıyla ya da daha hızlı ilerlemesiyle ilişkilendirilir:
- diyabet, özellikle kan şekeri uzun süre yüksek seyrettiğinde;
- sigara ve fazla alkol;
- yıllarca korumasız şekilde güneşin morötesi ışığına maruz kalmak;
- uzun süreli kortizon (steroid) içeren ilaç kullanımı;
- geçirilmiş göz yaralanması, göz ameliyatı ya da göz içi iltihabı;
- ailede erken yaşta katarakt öyküsü;
- yüksek derecede miyopi.
Göz doktoru kataraktı nasıl teşhis eder?
Teşhis için ağrılı ya da uzun bir işlem gerekmez. Muayene genellikle bir saat içinde tamamlanır; göz bebeği genişletildiği için sonrasında birkaç saat araç kullanmamak gerekir.
- Görme keskinliği ölçümü: uzak ve yakın eşelde harfler okunur.
- Biyomikroskop (yarık lamba) muayenesi: mercek büyütülerek incelenir, bulanıklığın yeri ve yoğunluğu görülür.
- Göz bebeğini genişleten damla ile göz dibi muayenesi: retinanın ve sarı noktanın sağlıklı olup olmadığına bakılır.
- Göz içi basıncının ölçülmesi: glokom gibi eşlik edebilecek durumlar ayırt edilir.
- Ameliyat planlanırsa biyometri: gözün uzunluğu ve kornea eğriliği ölçülerek takılacak lensin gücü hesaplanır.
Katarakt nasıl tedavi edilir?
Başlangıç döneminde güncel bir gözlük reçetesi, daha iyi aydınlatma ve parlamayı azaltan güneş gözlüğü günlük hayatı rahatlatabilir. Bulanıklık okumayı, araç kullanmayı ya da işinizi aksatmaya başladığında göz doktoru ameliyatı önerir. NHS kataraktın bilinen tek kalıcı tedavisinin cerrahi olduğunu vurgular.
Ameliyat nasıl yapılır?
Günümüzde en sık kullanılan yöntem fakoemülsifikasyondur. Gözde birkaç milimetrelik bir kesiden girilir, bulanık mercek ultrason enerjisiyle parçalanıp alınır ve yerine katlanabilir bir göz içi lensi yerleştirilir. İşlem çoğunlukla damla ya da lokal anestezi altında yapılır ve hasta aynı gün evine döner. İki gözde de katarakt varsa genellikle gözler ayrı günlerde ameliyat edilir.
Hangi lens seçilir?
Tek odaklı (monofokal) lensler çoğunlukla uzak görmeye ayarlanır; okumak için gözlük gerekebilir. Çok odaklı lensler gözlük ihtiyacını azaltmayı amaçlar, ancak bazı kişilerde gece hale oluşturabilir. Astigmatizmi olanlar için torik lensler vardır. Hangisinin uygun olduğuna gözün ölçümlerine ve yaşam tarzınıza bakarak göz doktoru karar verir.
İyileşme döneminde neler beklenir?
İlk haftalarda göz doktorunun verdiği damlalar düzenli kullanılır, göz ovuşturulmaz, geceleri koruyucu kapak takılabilir ve kontroller aksatılmaz. Aylar ya da yıllar sonra lensin arkasındaki zar bulanıklaşabilir; “ikincil katarakt” denen bu durum muayenehanede birkaç dakikalık lazer işlemiyle giderilir.
Hangi durumlarda hemen göz doktoruna gidilmeli?
Katarakt kendi başına acil bir durum değildir; yavaş ilerler ve planlı olarak ele alınır. Ancak aşağıdaki işaretler başka bir sorunun habercisi olabilir ve beklemeye gelmez:
- bir ya da iki gözde dakikalar veya saatler içinde ortaya çıkan görme kaybı;
- ışık çakmaları, birden çoğalan uçuşan noktalar ve görme alanına inen bir perde;
- kızarıklıkla birlikte şiddetli göz ağrısı, bulantı ya da ışık çevresinde halkalar;
- aniden başlayan çift görme;
- katarakt ameliyatından sonraki günlerde artan ağrı, kızarıklık ya da azalan görme.
Bu durumlarda aynı gün bir göz doktoruna ya da hastanenin acil servisine başvurun; yüzde kayma, kolda güçsüzlük veya konuşma bozukluğu eşlik ediyorsa 112'yi arayın.
Gözlerinizi gündelik hayatta nasıl kollarsınız?
Kataraktı durdurduğu kesin olarak gösterilmiş bir alışkanlık bilinmiyor. Yine de NEI ve göz doktorları gözlerin genel sağlığı için bazı basit adımları önerir:
- Açık havada UV400 korumalı güneş gözlüğü ve geniş siperli şapka kullanın.
- Sigarayı bırakın; bu, gözler dahil pek çok organ için en etkili adımlardan biridir.
- Diyabetiniz varsa kan şekerinizi hekiminizle birlikte hedef aralıkta tutun.
- Tabağınızda renkli sebze ve meyvelere, yeşil yapraklılara, balığa ve kuruyemişe yer açın.
- Kırk yaşından sonra belirli aralıklarla göz muayenesi yaptırın.
- Evde merdiven, banyo ve mutfak gibi alanları iyi aydınlatın; bulanık görmede düşme riski artar.
Gözler için iyi bilinen besinlerin hangi yiyeceklerde bulunduğunu ve basit bir haftalık tabak önerisini göz sağlığı için besinler yazımızda bulabilirsiniz.
Gıda takviyeleri katarakt sürecinde nerede durur?
Gıda takviyesi bir ilaç değildir; kataraktı gidermez, ameliyatın, gözlüğün ve göz doktoru kontrolünün yerini tutmaz. NEI'nin yürüttüğü AREDS çalışmalarında incelenen yüksek dozlu besin formülü de katarakt gelişimini değiştirmemiştir.
Bununla birlikte bazı yetişkinler dengeli beslenmenin yanına göz için bilinen besin öğelerini ekler. AB sağlık beyanları kaydına göre çinko ve A vitamini normal görmenin korunmasına katkıda bulunur; beta-karoten vücutta A vitaminine dönüştürülen bir provitamindir. C ve E vitamini ise hücrelerin oksidatif strese karşı korunmasına katkıda bulunur.
Katalogdaki O Caps bu dört besini, yani beta-karoten, C vitamini, çinko ve E vitaminini içeren, gözlerin günlük bakımı için tasarlanmış bir kapsüldür; kapsül başına miktarlar paketin üzerinde yazar ve içerik sayfasında ayrıntılı olarak anlatılır. Katarakt ameliyatı planlanıyorsa kullandığınız tüm takviyeleri cerrahınıza söyleyin.
Sorular ve cevaplar
Katarakt kendiliğinden geçer mi?
Hayır. Merceğin bulanıklığı geri dönmez, ancak çok yavaş ilerleyebilir. Şikâyetler hafifken güncel gözlük ve iyi aydınlatma yeterli olabilir; görme günlük işleri zorlaştırdığında ameliyat değerlendirilir.
Katarakt damlayla eritilebilir mi?
Bugün kataraktı eriten ya da merceği yeniden saydamlaştıran bir göz damlası kullanımda değildir. Bu konuda laboratuvar araştırmaları sürse de tek kalıcı yöntem bulanık merceğin ameliyatla değiştirilmesidir.
Katarakt ameliyatı acıtır mı?
Göz damla ya da lokal anestezi ile uyuşturulduğu için çoğu kişi işlem sırasında ağrı hissetmez; yalnızca hafif bir basınç ve parlak ışık fark edilir. Sonraki günlerde hafif batma olabilir ve genellikle kısa sürede geçer.
Ameliyattan sonra gözlük gerekir mi?
Seçilen lense bağlıdır. Tek odaklı lens uzak görmeye ayarlandığında okuma için gözlük gerekebilir. Çok odaklı lensler gözlük ihtiyacını azaltabilir. Son gözlük reçetesi, göz iyileştikten birkaç hafta sonra yapılır.
Katarakt tekrarlar mı?
Yerleştirilen yapay lens bulanıklaşmaz. Ancak bazı kişilerde lensin arkasındaki ince zar zamanla matlaşır; bu ikincil katarakt birkaç dakikalık lazer işlemiyle açılır.
Katarakt ile glokom aynı şey mi?
Hayır. Katarakt merceğin bulanıklaşmasıdır ve ameliyatla düzelir. Glokom ise görme sinirini etkileyen, sinsi ilerleyen ayrı bir hastalıktır; kaybedilen görme geri gelmez, bu yüzden erken tanı ve düzenli takip önemlidir.
Katarakt ameliyatından sonra ne zaman araç kullanılabilir?
Bunu kontrol muayenesinde göz doktoru söyler. Görme keskinliği sürüş için yeterli düzeye geldiğinde ve göz rahatsız etmediğinde araç kullanmaya dönülür; diğer gözde de katarakt varsa bu süre uzayabilir.
Hangi yaşta katarakt kontrolü yaptırılmalı?
Belirli bir şikâyet yoksa kırk yaşından sonra düzenli aralıklarla genel bir göz muayenesi önerilir; diyabeti olanlar ve uzun süre kortizon kullananlar göz doktorunun belirlediği sıklıkla daha sık kontrol edilmelidir.
Kaynaklar
- Vikipedi: Katarakt
- NEI (ABD Ulusal Göz Enstitüsü): Cataracts
- NHS: Cataracts
- Dünya Sağlık Örgütü: Blindness and vision impairment
- NEI: AREDS/AREDS2 çalışmaları
Bu metni OCaps360 editör ekibi, belirtilen kaynaklara dayanarak hazırladı. Göz doktorunun tavsiyesinin yerine geçmez.
Bunları da okuyun
Bulanık görme çoğu zaman gözlükle düzelen bir kırma kusurudur, bazen ise acil bir işarettir. Nedenler, muayene, göz numarası ve hemen doktora gitme halleri.
Gece körlüğü, loş ışıkta ve karanlıkta görmenin zorlaşmasıdır. Nedenleri, A vitamininin rolü, göz doktoru muayenesi ve gece araç kullanırken dikkat edilecekler.
Sarı nokta hastalığı, retinanın merkezindeki makulanın yaşla yıpranmasıdır. Kuru ve yaş tip, ilk belirtiler, evde Amsler testi, tanı ve takip seçenekleri.
Göz için vitaminler: A vitamini ve beta-karoten, çinko, C ve E vitamini, lutein ve omega-3. Besin kaynakları, AB sağlık beyanları, üst sınırlar ve AREDS özeti.
O Caps, beta karoten, C vitamini, çinko ve E vitamini içeren göz kapsülüdür; ilaç ya da damla değil, gıda takviyesidir. 15 kapsül, 1.400 TL, kapıda ödeme.
O Caps: kapıda ödemeyle sipariş verin
Adınızı ve telefonunuzu bırakın; satıcının operatörü sizi arayıp siparişi ve teslimatı teyit eder.