Катаракта: што е пердето на окото и како се препознава

Катаракта, или во народот перде на окото, е заматување на природната леќа во окото. Се развива бавно, најчесто по 60-тата, и видот станува магловит, боите избледени, а светлата навечер заслепуваат. Ја открива очен лекар со едноставен преглед. Кога почнува да пречи во секојдневието, се отстранува со операција при која заматената леќа се заменува со вештачка.

Што е катаракта?

Зад зеницата се наоѓа леќата — проѕирен, еластичен дел на окото што ја фокусира светлината на мрежницата, слично како објективот кај фотоапарат. Кога леќата е бистра, сликата е јасна. Кога ќе се замати, светлината се расфрла и сликата станува матна, како да гледате низ запотено стакло.

Тоа заматување се вика катаракта. Македонскиот народен збор „перде“ добро ја опишува: како тенка завеса што постепено се спушта пред окото. Не е израсток на површината на окото — се наоѓа внатре, во самата леќа.

Според американскиот Национален институт за очи (NEI), катарактата е многу честа кај постарите луѓе: до 80-тата година повеќе од половина од нив или имаат катаракта или веќе биле оперирани. Може да се појави на едното или на двете очи, но не преминува од око на око.

Зошто леќата се заматува?

Леќата е изградена главно од вода и од белковини наредени во многу правилен ред. Со годините дел од тие белковини се менува и се збива, а леќата малку пожолтува и губи проѕирност. Затоа најголемиот дел од катарактите се поврзани со возраста.

Покрај годините, NHS и NEI ги наведуваат и следниве фактори што можат да го забрзаат процесот:

  • дијабетес, особено ако шеќерот долго не е добро контролиран;
  • пушење и почесто консумирање алкохол;
  • долгогодишно изложување на сончева ултравиолетова светлина без заштита;
  • подолго користење кортикостероидни лекови;
  • повреда на окото или претходна операција на окото;
  • катаракта кај блиски роднини.

Кои видови катаракта постојат?

Очните лекари ја делат катарактата според тоа во кој дел од леќата се појавува заматувањето. Од тоа зависи кои тегоби ќе ги почувствувате први.

Нуклеарна катаракта

Се развива во централниот дел на леќата и е најчеста кај постарите. Понекогаш привремено го подобрува видот на блиску, па човекот одненадеж го чита ситниот текст и кога не ги става очилата за читање — но тоа трае кратко.

Кортикална катаракта

Почнува на работ на леќата, како бели клинови што се шират кон средината. Често предизвикува заслепување од светлина.

Задна субкапсуларна катаракта

Се формира на задната страна на леќата и може да напредува побрзо. Почесто се среќава кај луѓе со дијабетес или по подолго земање кортикостероиди и најмногу пречи при читање и на силна светлина.

Вродена катаракта

Ретко, катаракта може да постои уште при раѓањето или да се појави во детството. Кај децата раното откривање е многу важно за развојот на видот.

Кои се првите знаци на перде на окото?

Катарактата речиси никогаш не настанува преку ноќ. Промените се бавни, па многумина долго ги припишуваат на умор или на старите очила. Обрнете внимание ако забележите:

  • магловит или замаглен вид, како низ валкано стакло;
  • бледи, пожолтени бои — белата кошула изгледа кремаста;
  • силно заслепување од фаровите на автомобилите, од сонцето или од светилките;
  • ореол околу изворите на светлина, особено ноќе;
  • потешко гледање при слабо светло и при возење по темно;
  • потреба од посилна светилка за читање;
  • честа промена на диоптријата на очилата;
  • двојна слика во едното око.

Како очниот лекар ја открива катарактата?

Прегледот е безболен и обично трае помалку од еден час. Офталмологот најчесто прави неколку чекори:

  1. Проверка на видната острина — читање букви на табла од одредено растојание, прво со очилата, а потоа без нив.
  2. Преглед со биомикроскоп (процепна ламба) — лекарот ја гледа леќата под засилена светлина и зголемување и ја гледа големината и местото на заматувањето.
  3. Проширување на зениците со капки, за да се прегледаат леќата и мрежницата одзади. По тоа видот неколку часа е заматен и чувствителен на светлина, па не возете сами.
  4. Мерење на очниот притисок и други тестови, за да се исклучат други состојби со слични тегоби.
Илустрација на табла за белешки со листа за очен преглед

Како се третира катарактата?

Во почетокот, кога заматувањето е мало, често е доволно да се сменат очилата, да се користи посилно светло за читање и очила за сонце со ултравиолетова заштита. Лекарот ја следи катарактата на редовни прегледи.

Кога пердето почне да пречи во секојдневието — при возење, читање, работа или движење низ куќата — решението е операција. Според NHS, заматената леќа се отстранува и на нејзино место се вградува вештачка, проѕирна леќа. Операцијата обично се прави со локална анестезија, трае помалку од еден час и човекот си оди дома истиот ден.

Капки, вежби или храна не можат да ја избистрат веќе заматената леќа. Затоа кога очниот лекар ќе каже дека е време за операција, вреди тоа сериозно да се разгледа: операцијата на катаракта е една од најчестите операции во медицината.

Како да си го олесните денот додека катарактата е во почетна фаза?

Додека пердето е мало и лекарот вели дека операцијата може да почека, неколку практични промени во домот и навиките многу го олеснуваат секојдневието:

  • ставете посилна, рамномерна светилка над местото каде што читате или шиете;
  • избегнувајте силно светло што паѓа директно во очите — свртете ја фотелјата грб кон прозорецот;
  • на скалите и на работ на тротоарот обрнувајте внимание на контрастот, особено во самрак;
  • користете лупа или поголем фонт на телефонот и на компјутерот;
  • ако фаровите ве заслепуваат, ограничете го возењето ноќе додека не разговарате со лекарот.

Кога веднаш да се јавите кај очен лекар?

Катарактата се развива полека. Затоа ненадејните промени во видот не се знак на перде, туку на нешто што бара итна проценка. Одете веднаш кај офталмолог или на итна служба ако:

  • нагло ви ослабе или исчезне видот на едното или на двете очи;
  • видите светкања, многу нови „мушички“ или сенка како завеса пред окото;
  • имате силна болка во окото со црвенило, главоболка или гадење;
  • одненадеж гледате двојно;
  • видот ненадејно се замати и не се враќа за неколку минути.

Ако неодамна сте имале операција на катаракта, а видот се влошува, болката се засилува или окото се зацрвени, јавете се веднаш кај лекарот што ве оперирал.

Кои навики се добри за очите со годините?

Возраста не можеме да ја смениме, но можеме да се грижиме за очите секој ден. NEI и Светската здравствена организација ги нагласуваат редовните прегледи, бидејќи навремено откриената катаракта лесно се решава.

  • носете очила за сонце со ултравиолетова заштита и капа со стреа на силно сонце;
  • не пушете — пушењето е еден од познатите фактори за катаракта;
  • ако имате дијабетес, редовно следете го шеќерот;
  • јадете шарено: зелен лиснат зеленчук, моркови, цитрусни овошја, ореви, риба;
  • по 40-тата одете на преглед кај очен лекар на една до две години, а по 60-тата почесто, ако лекарот така посоветува.

Каде е местото на додатоците во исхрана?

Додатокот во исхрана не ја третира катарактата и не го заменува прегледот кај офталмолог, операцијата ни очилата. Сепак, некои луѓе во секојдневната грижа за очите додаваат хранливи материи како цинк и витамин А, кои според регистарот на здравствени тврдења на ЕУ придонесуваат за одржување на нормален вид.

Ако сакате да дознаете кои хранливи материи се поврзуваат со видот и каде ги има во храната, прочитајте го водичот витамини за очи. Состојките на O Caps се објаснети на страницата состав на O Caps.

Прашања и одговори

Дали катарактата може да исчезне сама од себе?

Не. Заматената леќа не се избиструва сама. Во почетокот може да помогнат нови очила и подобро светло, а кога пердето пречи — операција.

На која возраст најчесто се јавува катаракта?

Најчесто по 60-тата година, иако првите промени може да почнат и по 40-тата. Кај луѓе со дијабетес или по подолго земање кортикостероиди може да се појави порано.

Дали операцијата на катаракта боли?

Обично се прави со локална анестезија, па не боли. По операцијата окото може неколку дена да биде чувствително, а лекарот препишува капки и дава упатства.

Можам ли да возам со катаракта?

Зависи од видната острина и од заслепувањето од светла. Ако ноќното возење ви станало тешко, прашајте го очниот лекар дали видот ги исполнува условите за возење.

Дали катарактата е исто што и глауком?

Не. Катарактата е заматување на леќата, а глаукомот е оштетување на очниот нерв. Тоа се различни состојби и затоа е важен целосен преглед кај офталмолог.

Што е секундарна катаракта?

Понекогаш месеци или години по операцијата се заматува тенката обвивка зад вештачката леќа. Тоа се решава со кратка, безболна ласерска интервенција.

Извори

  1. National Eye Institute (NEI): Cataracts
  2. NHS: Cataracts
  3. Светска здравствена организација: Blindness and vision impairment
  4. Wikipedia: Cataract

Текстот го подготви редакцијата на OCaps360 врз основа на наведените извори. Не го заменува советот од очен лекар (офталмолог).

O Caps

O Caps: нарачајте со плаќање при достава

Оставете име и телефон, а операторот на продавачот ве повикува и ги потврдува нарачката и доставата.

Нарачајте O Caps · 2.400 ден. →