Бета-каротен (провитамин А): што е и како се поврзува со видот

Бета-каротенот е портокаловиот растителен пигмент од морковот, тиквата и кајсиите, кој телото го претвора во витамин А. Според регистарот на здравствени тврдења на ЕУ, витаминот А придонесува за одржување на нормален вид. Од храната бета-каротенот добро се поднесува, а NIH советува пушачите и поранешните пушачи да не земаат додатоци со високи дози без совет од лекар.

Свежи моркови – најпознат извор на бета-каротен

Што е бета-каротен и како уште се вика?

Бета-каротенот (β-каротен, а кога се користи како боја за храна и Е160а) е еден од каротеноидите, природните пигменти што им даваат жолта, портокалова и црвена боја на растенијата. Името доаѓа од латинското *carota*, морков, од кој првпат е издвоен. Општите податоци за молекулата се собрани во статијата за бета-каротенот на Википедија.

Во исхраната бета-каротенот има двојна улога. Тој е провитамин А: телото го разградува и од него создава витамин А, и тоа само онолку колку што му е потребно. Освен тоа, како и другите каротеноиди, растворлив е во масти, па најдобро се апсорбира кога во оброкот има малку масло.

Што вели регистарот на ЕУ за витаминот А?

За хранливите материи во Европската Унија смеат да се користат само здравствените тврдења одобрени со Регулативата (ЕУ) бр. 432/2012. Тврдењата се однесуваат на витаминот А, а бета-каротенот се смета за негов извор. Според регистарот на здравствени тврдења на ЕУ:

  • витаминот А придонесува за одржување на нормален вид;
  • витаминот А придонесува за нормална функција на имунолошкиот систем.

Формулациите ги пренесуваме верно од регистарот на ЕУ. Тие се однесуваат на хранливата материја, а не на определен производ.

Како витаминот А учествува во видот?

Мрежницата, светлочувствителниот слој на задниот ѕид од окото, има клетки што реагираат на светлина. Во стапчињата, кои ни овозможуваат да гледаме при слаба светлина, се наоѓа пигментот родопсин, а за него е потребен витамин А. Како што објаснува NIH во информативниот лист за витаминот А, витаминот А е важен за видот, за имунолошкиот систем и за растот на клетките.

Кога витаминот А долго недостига, еден од првите знаци е потешкото гледање во самрак и ноќе, состојба позната како ноќно слепило или никталопија. Таков изразен недостиг е редок кај луѓето со разновидна исхрана во Европа, а почест е таму каде што храната е еднолична. Ако тешко гледате при возење ноќе, причината може да биде и друга, па тоа го проценува офталмолог.

Во која храна има најмногу бета-каротен?

Правилото е едноставно: колку е поинтензивна портокаловата или темнозелената боја, толку повеќе каротеноиди. Добри извори се:

  • морков, суров или варен;
  • тиква, која наесен ја има на секоја пазарска тезга, и сладок компир;
  • спанаќ, кељ, блитва и друг темнозелен лиснат зеленчук;
  • кајсии, свежи и суви, диња и манго;
  • црвени пиперки, вклучувајќи ги и печените пиперки за ајвар;
  • брокула и зелен грашок.

Зошто малку масло помага

Бета-каротенот е растворлив во масти, па телото подобро го апсорбира кога зеленчукот се јаде со лажица маслиново или сончогледово масло. Краткото варење или печење ги кине клеточните ѕидови на морковот и тиквата и го ослободува пигментот. Затоа печената тиква или салатата од рендан морков со масло се повеќе од украс на трпезата.

Колку витамин А е потребно дневно?

Внесот на витамин А се изразува во микрограми еквиваленти на ретинол активност (µg RAE). Таа мерка ги собира готовиот витамин А и каротеноидите, земајќи предвид колку од нив телото навистина претвора.

МеркаКоличинаИзвор
НРВ за витамин А на етикетите800 µgРегулатива (ЕУ) бр. 1169/2011
Препорачан внес, возрасни мажи900 µg RAENIH, САД
Препорачан внес, возрасни жени700 µg RAENIH, САД
Горна граница за готов витамин А3.000 µg RAENIH, САД
Горна граница за бета-каротенне е утврденаNIH, САД

Горната граница важи за готовиот витамин А (ретинол) од животинска храна и од додатоци. За бета-каротенот таква граница не е утврдена, бидејќи телото го претвора во витамин А само колку што му треба.

Зошто пушачите посебно внимаваат со бета-каротен?

Ова е најважната претпазливост за оваа состојка. Според NIH, кај пушачите и поранешните пушачи додатоците со високи дози бета-каротен се поврзани со поголем ризик од рак на белите дробови. Тоа го покажале големи истражувања во кои учесниците со години земале бета-каротен во висока доза.

Истата претпазливост ја опишува и американскиот Национален институт за очи (NEI). Во втората студија, AREDS2, бета-каротенот од првичната формула е заменет со лутеин и зеаксантин, меѓу другото поради ризикот кај поранешните пушачи. Бета-каротенот од морковот и тиквата не носи таков ризик.

Ако пушите или сте пушеле, пред да земате кој било додаток со бета-каротен разговарајте со вашиот лекар.

Што уште треба да се знае за безбедноста?

Бета-каротенот од храната добро се поднесува. NIH наведува неколку работи на кои вреди да се внимава:

  • многу голем внес, на пример секојдневно по неколку чаши сок од морков, може да ја обои кожата жолто-портокалово; бојата е безопасна и се губи кога внесот ќе се врати на вообичаеното;
  • не комбинирајте неколку додатоци со витамин А и бета-каротен без да ги соберете количините;
  • бременоста и доењето бараат посебна претпазливост со готовиот витамин А, па тогаш се советувајте со лекар;
  • ако земате препишани лекови или имате болест на црниот дроб, прашајте го лекарот пред да почнете.

Како бета-каротенот се наведува на етикетите?

На декларацијата може да го најдете на два начина: како „бета-каротен“ со количина во милиграми, или како „витамин А (од бета-каротен)“ со количина во микрограми и процент од НРВ. Според NIH, кај додатоците 2 µg бета-каротен одговараат на 1 µg RAE витамин А, а кај бета-каротенот од храната односот е 12 спрема 1, бидејќи од храната се апсорбира помалку.

Во O Caps бета-каротенот е една од четирите состојки во картичката на продавачот, заедно со витамин Ц, цинк и витамин Е. Количината по капсула ја наведува производителот на пакувањето (декларацијата). Продавачот наведува една капсула меѓу оброците, еднаш или двапати дневно, со вода, не подолго од три месеци без лекарски надзор; производот не е наменет за деца, бремени жени и доилки. Целиот состав е опишан на страницата O Caps состав.

Производи од каталогот што ја содржат оваа состојка

Прашања и одговори

Дали бета-каротенот и витаминот А се исто?

Не се исто, но се тесно поврзани. Бета-каротенот е провитамин: телото од него создава витамин А според своите потреби. Затоа регистарот на ЕУ ги поврзува тврдењата со витаминот А, а бета-каротенот се смета за негов извор.

Дали морковот навистина е добар за очите?

Морковот е еден од најбогатите извори на бета-каротен, а витаминот А придонесува за одржување на нормален вид. Тоа не значи дека повеќе морков ќе ја смени диоптријата: морковот е дел од разновидната исхрана, а не замена за очила.

Можам ли да земам бета-каротен ако пушам?

NIH советува пушачите и поранешните пушачи да не земаат додатоци со високи дози бета-каротен. Пред кој било додаток со оваа состојка разговарајте со лекарот. Бета-каротенот од храната не е проблем.

Зошто кожата може да пожолти од бета-каротен?

При многу голем внес пигментот се таложи во кожата. Појавата е безопасна и минува кога внесот ќе се врати на вообичаеното ниво.

Колку бета-каротен има во една капсула O Caps?

Количината ја наведува производителот на пакувањето. Продавачот во картичката ги наведува состојките без количини, па ние не пишуваме бројки што не се објавени.

Дали бета-каротенот треба да се зема со храна?

Од храната бета-каротенот се апсорбира подобро кога има малку масти. Кај додатоците важи упатството на пакувањето: за O Caps продавачот наведува една капсула меѓу оброците, со вода.

Извори

  1. Wikipedia: Beta-Carotene
  2. Wikipedia: Vitamin A
  3. NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin A and Carotenoids – Fact Sheet for Consumers
  4. National Eye Institute: Age-Related Eye Disease Studies (AREDS/AREDS2)
  5. European Commission: EU register of health claims
  6. Wikipedia: Nyctalopia

Текстот го подготви редакцијата на OCaps360 врз основа на наведените извори. Не го заменува советот од очен лекар (офталмолог).

Преполовени лимон, портокал и лимета – цитрусно овошје богато со витамин Ц
Витамин Ц

Витаминот Ц придонесува за заштита на клетките од оксидативен стрес и за намалување на заморот. Кои намирници го имаат, колку треба дневно и која е горната граница.

Цинк како минерал – состојка на додатоците во исхрана за очи
Цинк

Цинкот е минерал што придонесува за одржување на нормален вид, според регистарот на ЕУ. Во која храна го има, колку е потребно дневно и која е горната граница.

Капсули на додаток во исхрана наредени на светла подлога
Состојки

Речник на состојките во додатоците за очи: бета-каротен, витамин Ц, цинк и витамин Е. Што е провитамин А, што значи НРВ и каде на пакувањето стојат количините.

Состав на O Caps: четири хранливи материи и што значи секоја
Состав

O Caps состав: бета-каротен, витамин Ц, цинк и витамин Е. Што значи секоја состојка, што вели регистарот на ЕУ и каде на пакувањето се наведени количините.

Храна за очите: моркови, спанаќ, јајца, ореви и цитрусни овошја на маса
Витамини за очи

Витамини за очи: витамин А и бета-каротен, цинк, витамин Ц и Е, лутеин и омега-3. Во која храна ги има, што вели регистарот на ЕУ и што покажале студиите AREDS.

Морков, спанаќ, јајца, риба и ореви – храна за очите на кујнска маса
Храна за очите

Храна за очите: морков, лиснат зеленчук, јајца, цитруси, ореви, риба и бобинки носат хранливи материи поврзани со видот. Еве едноставен план за цела недела.

O Caps

O Caps: нарачајте со плаќање при достава

Оставете име и телефон, а операторот на продавачот ве повикува и ги потврдува нарачката и доставата.

Нарачајте O Caps · 2.400 ден. →