Витамин Ц (аскорбинска киселина): што прави и каде го има

Витаминот Ц, или аскорбинска киселина, е витамин растворлив во вода што човечкото тело не може само да го создаде. Според регистарот на здравствени тврдења на ЕУ, тој придонесува за заштита на клетките од оксидативен стрес и за намалување на заморот и исцрпеноста. Возрасните, според NIH, имаат потреба од 75 до 90 mg дневно, а горната граница е 2.000 mg.

Преполовени лимон, портокал и лимета – цитрусно овошје богато со витамин Ц

Што е витамин Ц?

Витаминот Ц (аскорбинска киселина, а кога се додава во храна како антиоксиданс и Е300) е мала молекула растворлива во вода. Повеќето животни сами го создаваат, но луѓето ја немаат таа способност, па мораат да го внесуваат секој ден. Телото не го складира во големи резерви: вишокот се исфрла со урината. Основните податоци се во статијата за витаминот Ц на Википедија.

Според информативниот лист на NIH, телото го користи витаминот Ц за создавање колаген, протеин потребен за кожата, крвните садови и заздравувањето на раните. Тој е и антиоксиданс, учествува во одбраната на организмот и го подобрува искористувањето на железото од растителната храна.

Кои тврдења за витаминот Ц ги одобрува ЕУ?

Во Европската Унија здравствените тврдења за хранливите материи се ограничени на листата од Регулативата (ЕУ) бр. 432/2012. Според регистарот на здравствени тврдења на ЕУ, меѓу одобрените формулации за витаминот Ц се:

  • витаминот Ц придонесува за заштита на клетките од оксидативен стрес;
  • витаминот Ц придонесува за намалување на заморот и исцрпеноста;
  • витаминот Ц придонесува за нормална функција на имунолошкиот систем;
  • витаминот Ц придонесува за нормално создавање колаген за нормална функција на крвните садови.

Овие тврдења не зборуваат директно за видот. Витаминот Ц се спомнува кај очите поради заштитата на клетките од оксидативен стрес и поради улогата на колагенот во ѕидовите на крвните садови.

Зошто витаминот Ц се спомнува кога станува збор за очите?

Окото е орган што цел ден е изложен на светлина и кислород, а токму во такви услови настанува оксидативен стрес. Во течноста во предниот дел на окото и во леќата витаминот Ц е присутен во повисока концентрација отколку во крвта, па истражувачите долго ја проучуваат неговата улога таму.

NIH наведува дека дел од истражувањата ја испитуваат врската меѓу внесот на витамин Ц од храната и промените на леќата со годините, а резултатите засега не се еднозначни. Во студијата AREDS витаминот Ц бил дел од посебна формула со високи дози, испитувана кај луѓе со средно напредната старосна макуларна дегенерација, под лекарски надзор. Тие наоди важат за таа формула и таа група. За промените на леќата прочитајте го водичот катаракта.

Во која храна има најмногу витамин Ц?

Најбогати се свежото овошје и зеленчукот, особено суровите. Добри извори се:

  • црвени и зелени пиперки – една поголема црвена пиперка често дава повеќе од целата дневна потреба;
  • портокал, грејпфрут, лимон и мандарини;
  • киви и јагоди;
  • брокула, карфиол и прокељ;
  • зелка, свежа или кисела, зимски класик на македонската трпеза;
  • домати и компири;
  • шипинка, која кај нас најчесто се пие како чај или се јаде како мармалад.

Како да зачувате повеќе витамин Ц

Витаминот Ц е чувствителен на топлина, светлина и долго стоење. Зеленчукот сечете го непосредно пред јадење, варете го кратко во малку вода или на пареа и не го оставајте со часови на топло. Свежо исцедениот сок пијте го веднаш, додека е ладен.

Јагоди, малини и боровинки – бобинки со витамин Ц

Колку витамин Ц е потребно дневно?

Потребите се различни за мажите и за жените, а пушачите имаат поголема потреба, бидејќи чадот троши повеќе антиоксиданси.

МеркаКоличинаИзвор
НРВ на етикетите80 mgРегулатива (ЕУ) бр. 1169/2011
Препорачан внес, возрасни мажи90 mgNIH, САД
Препорачан внес, возрасни жени75 mgNIH, САД
Дополнително за пушачи+35 mgNIH, САД
Горна граница од сите извори2.000 mgNIH, САД

Изразен недостиг, познат како скорбут, денес е редок. Се јавува кога исхраната со месеци е без свежо овошје и зеленчук.

Кој почесто внесува премалку витамин Ц?

Кај луѓето што секој ден јадат свежо овошје и зеленчук недостигот е редок. NIH ги издвојува групите кај кои внесот почесто е понизок од потребите:

  • пушачите, но и луѓето што долго време се изложени на туѓ чад;
  • луѓето со многу еднолична исхрана, на пример постари лица што живеат сами и ретко готват;
  • луѓето со болести што ја отежнуваат апсорпцијата на хранливите материи во цревата;
  • луѓето со некои хронични болести на бубрезите, особено на дијализа.

Мала промена во чинијата

За повеќето луѓе решението е едноставно: по едно парче свежо овошје дневно и пиперка, домат или зелка во салатата. Тоа е доволно за дневната потреба, без пресметување.

На што да внимавате со високите дози?

Витаминот Ц добро се поднесува, а вишокот телото го исфрла. Сепак, NIH наведува неколку ситуации кога е потребна претпазливост:

  • дози над горната граница можат да предизвикаат пролив, гадење и грчеви во стомакот;
  • кај хемохроматоза, состојба со вишок железо во телото, високите дози можат да го зголемат таложењето на железото;
  • ако примате хемотерапија или зрачење, за антиоксидансите разговарајте со онкологот;
  • ако земате неколку додатоци со витамин Ц, соберете ги количините.

Како витаминот Ц се наведува на етикетите?

Во табелата со активни состојки стои „витамин Ц“ со количина во милиграми и процент од НРВ. Во листата на состојки е наведено соединението: најчесто L-аскорбинска киселина, понекогаш натриум аскорбат или калциум аскорбат, кои се поблаги за желудникот. Количината во табелата се однесува на самиот витамин.

Во O Caps витаминот Ц е една од четирите состојки според картичката на продавачот, заедно со бета-каротенот, цинкот и витаминот Е. Со витаминот Е прави антиоксидативен пар: двата, според регистарот на ЕУ, придонесуваат за заштита на клетките од оксидативен стрес. Количината по капсула ја наведува производителот на пакувањето. Подетално на страницата O Caps состав.

Производи од каталогот што ја содржат оваа состојка

Прашања и одговори

Дали витаминот Ц е добар за очите?

Според регистарот на ЕУ, витаминот Ц придонесува за заштита на клетките од оксидативен стрес, а клетките на окото се изложени на светлина и кислород цел ден. Затоа е честа состојка во додатоците за очи. Не е замена за преглед кај офталмолог ни за очила.

Колку портокали се потребни за дневната потреба?

Еден среден портокал дава околу 70 mg витамин Ц, што е речиси целата дневна потреба на возрасна жена. Пиперка, киви или чинија брокула се исто толку добри извори.

Дали чајот од шипинка го задржува витаминот Ц?

Делумно. Дел од витаминот се губи со врела вода и долго стоење. Шипинката е богата со витамин Ц, но свежото овошје и суровиот зеленчук остануваат најсигурни извори.

Дали пушачите имаат поголема потреба од витамин Ц?

Да. NIH препорачува пушачите да внесуваат 35 mg повеќе дневно од непушачите, бидејќи чадот троши повеќе антиоксиданси.

Може ли да се внесе премногу витамин Ц?

Со храна тешко. Со додатоци, дози над 2.000 mg дневно можат да предизвикаат пролив и стомачни тегоби. Држете се до дозата наведена на пакувањето.

Кога е најдобро да се зема витамин Ц?

Следете го упатството на производот. За O Caps продавачот наведува една капсула меѓу оброците, еднаш или двапати дневно, со вода.

Извори

  1. Wikipedia: Vitamin C
  2. NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin C – Fact Sheet for Consumers
  3. European Commission: EU register of health claims
  4. Commission Regulation (EU) No 432/2012
  5. National Eye Institute: Age-Related Eye Disease Studies (AREDS/AREDS2)
  6. American Academy of Ophthalmology: Diet and Nutrition

Текстот го подготви редакцијата на OCaps360 врз основа на наведените извори. Не го заменува советот од очен лекар (офталмолог).

Масло и јаткасти плодови – природни извори на витамин Е
Витамин Е

Витаминот Е придонесува за заштита на клетките од оксидативен стрес, според регистарот на ЕУ. Каде го има во храната, колку треба дневно и кога да внимавате.

Свежи моркови – најпознат извор на бета-каротен
Бета-каротен

Бета-каротенот е провитамин А: телото го претвора во витамин А, кој придонесува за одржување на нормален вид. Храна, дневен внес и зошто пушачите внимаваат.

Капсули на додаток во исхрана наредени на светла подлога
Состојки

Речник на состојките во додатоците за очи: бета-каротен, витамин Ц, цинк и витамин Е. Што е провитамин А, што значи НРВ и каде на пакувањето стојат количините.

Состав на O Caps: четири хранливи материи и што значи секоја
Состав

O Caps состав: бета-каротен, витамин Ц, цинк и витамин Е. Што значи секоја состојка, што вели регистарот на ЕУ и каде на пакувањето се наведени количините.

Постар маж чита весник на маса крај прозорец
Катаракта

Катаракта е заматување на леќата во окото што најчесто доаѓа со годините. Кои се првите знаци, како офталмологот ја проверува и кога е време за операција.

Морков, спанаќ, јајца, риба и ореви – храна за очите на кујнска маса
Храна за очите

Храна за очите: морков, лиснат зеленчук, јајца, цитруси, ореви, риба и бобинки носат хранливи материи поврзани со видот. Еве едноставен план за цела недела.

O Caps

O Caps: нарачајте со плаќање при достава

Оставете име и телефон, а операторот на продавачот ве повикува и ги потврдува нарачката и доставата.

Нарачајте O Caps · 2.400 ден. →