Лутеин и зеаксантин: жолтите пигменти на мрежницата

Лутеинот и неговиот близок роднина зеаксантинот се жолти пигменти од групата каротеноиди што окото ги собира во макулата — централниот дел на мрежницата со кој читаме и ги препознаваме лицата. Таму филтрираат дел од сината светлина. Телото не може само да ги создава, па ги добиваме од зелен лиснат зеленчук, жолчка од јајце, пченка и грашок.

Жолто-портокалови цветови тагетес, извор на лутеин

Што е лутеинот?

Лутеинот е природен пигмент од групата ксантофили — каротеноиди што содржат кислород. Тоа е истото семејство на бои во кое спаѓа и бета-каротенот, само што лутеинот телото не го претвора во витамин А. Неговата задача е друга.

Во растенијата лутеинот учествува во фотосинтезата и ги штити листовите од премногу светлина. Затоа го има најмногу во темнозелените листови, каде што хлорофилот ја прекрива неговата жолта боја. Комерцијално најчесто се добива од цветовите на тагетесот (Tagetes erecta).

Зеаксантинот е речиси идентичен по градба и обично оди заедно со лутеинот. Во окото постои и трет сроден пигмент, мезо-зеаксантин, што се создава од лутеинот во самата мрежница.

Зошто лутеинот се собира токму во окото?

Од десетиците каротеноиди што ги внесуваме со храната, во мрежницата се собираат речиси само лутеинот и зеаксантинот. Таму го градат макуларниот пигмент — жолтата боја по која макулата („жолтата дамка“) го добила името.

Според прегледот на Wikipedia за лутеинот, макуларниот пигмент делува како природен филтер за сината светлина со кратка бранова должина и како антиоксиданс во клетките што се изложени на многу светлина и кислород. Неговата густина се разликува од човек до човек и зависи и од исхраната.

Во која храна има најмногу лутеин?

Најбогати извори се темнозелените листови. Македонската кујна, за среќа, ги има во изобилство — од спанаќот во питата до зелката во зимската салата:

Храна богата со лутеин и зеаксантин
ХранаКолку лутеинСовет за кујната
Кељ, спанаќ, блитваМногуПропржени со малку маслиново масло
Зелена салата, брокулаУмереноСвежи или кратко на пареа
Грашок, пченка, тиквичкиУмереноВо чорби и манџи
Жолчка од јајцеПомалку, но лесно се впиваВарено јајце за појадок
Портокалова пиперка, кивиПомалкуСвежи, во салата

Лутеинот е растворлив во масти. Зеленчукот со малку масло, јајце или ореви се впива подобро отколку сосема посно приготвен.

Што истражувале научниците за лутеинот?

Најпознатото истражување е AREDS2 на американскиот Национален институт за очи. Кај луѓе што веќе имале средна фаза на возрасна макуларна дегенерација, истражувачите ја тестирале формулата од првата AREDS студија, но со лутеин (10 mg) и зеаксантин (2 mg) наместо бета-каротен.

Заклучокот бил дека лутеинот и зеаксантинот се добра замена за бета-каротенот во таа формула, особено за пушачите и поранешните пушачи, кај кои високите дози бета-каротен се поврзуваат со поголем ризик од рак на белите дробови. Формулата и понатаму се однесува на конкретна група луѓе и се зема по совет на офталмолог.

Други истражувања ја мереле густината на макуларниот пигмент и како таа се менува со исхраната. Многу од нив се помали и краткотрајни, па научниците продолжуваат да ги истражуваат. Затоа во регистарот на ЕУ засега нема одобрено здравствено тврдење за лутеинот.

Каква е врската меѓу сината светлина, екраните и лутеинот?

Сината светлина ја има најмногу во сончевата светлина, а помалку во екраните на телефоните и компјутерите. Макуларниот пигмент што го градат лутеинот и зеаксантинот апсорбира дел од неа уште пред да стигне до чувствителните клетки на мрежницата.

Заморот на очите пред екран, сепак, најчесто доаѓа од нешто друго: поретко трепкаме, долго гледаме на исто растојание и седиме во лошо осветлена соба. Затоа AAO како прв совет го дава правилото 20-20-20 — на секои 20 минути, 20 секунди погледнете нешто оддалечено околу 6 метри.

Лутеинот од храната и паузите од екранот одат заедно: едното е дел од исхраната, другото од начинот на кој работиме.

Колку лутеин внесуваме и колку е доволно?

За лутеинот не постои утврдена препорачана дневна количина како за витамините. Колку внесуваме зависи главно од тоа колку често во чинијата има зелен лиснат зеленчук, јајца и пченка.

Количината од AREDS2 (10 mg лутеин и 2 mg зеаксантин) не е општа препорака, туку доза испитувана кај одредена група. Во храната таа приближно одговара на половина чаша варен спанаќ или кељ.

Како да внесете повеќе лутеин во секојдневната кујна?

Не ви требаат егзотични намирници. Доволно е да ги искористите она што веќе го има на пазарот и во градината:

  • понеделник — салата од зелена салата и рукола со варено јајце;
  • среда — зелник или пита со спанаќ;
  • петок — чорба од грашок или тиквички со малку маслиново масло;
  • викенд — омлет со блитва или спанаќ и печена пченка во сезона;
  • секој ден — шака зеленило во сендвичот или во супата.

Дали лутеинот е безбеден?

Лутеинот од храната е безбеден. Во студиите со додатоци добро се поднесувал. Кога се внесуваат многу каротеноиди долго време, кожата може благо да пожолти — состојба што се вика каротенодермија и што исчезнува кога внесот ќе се намали.

Ако имате очна состојба што се следи, ако земате лекови или ако сте бремени или доите, пред кој било додаток со лутеин прашајте лекар.

Дали O Caps содржи лутеин?

Многумина го прашуваат ова, бидејќи лутеинот се среќава во многу препарати за очи. Картичката на продавачот на O Caps ги наведува бета-каротенот, витаминот Ц, цинкот и витаминот Е; лутеин не е наведен. Сите детали и количините се на пакувањето, а објаснување за секоја состојка има на страницата состав на O Caps.

Лутеинот лесно се внесува преку храната: пита со спанаќ, салата од кељ, варено јајце за појадок. Тоа добро се надополнува со секојдневната грижа за очите, без разлика кој додаток го избирате.

Кога лутеинот не е доволен и треба офталмолог?

Ниеден пигмент во храната не е замена за преглед. Ако правите линии изгледаат криви или брановидни, ако во средината на видното поле се појави сива или празна дамка, ако нагло ослабе видот, видите светкања и сенка како завеса, имате силна болка во окото со црвенило или двојни слики — одете веднаш кај очен лекар или на итна служба.

По 50-тата година е добро да се прегледа и макулата, особено ако во семејството има возрасна макуларна дегенерација.

Каде се вклопуваат додатоците во исхрана?

Додатокот во исхрана не ги третира болестите на макулата и не го заменува прегледот ни очилата. Некои луѓе во секојдневната грижа за очите додаваат хранливи материи како цинк и витамин А, кои според регистарот на здравствени тврдења на ЕУ придонесуваат за одржување на нормален вид.

Сите хранливи материи поврзани со видот — од бета-каротенот до омега-3 мастите — ги опишуваме во водичот витамини за очи.

Прашања и одговори

Што е подобро — лутеин или бета-каротен?

Тоа се различни каротеноиди со различни улоги. Бета-каротенот телото го претвора во витамин А, а лутеинот се собира во макулата. Во исхраната е добро да ги има двата.

Дали лутеинот помага при работа на компјутер?

Лутеинот е дел од природниот филтер за сина светлина во макулата. За удобноста пред екран најважни се паузите, правилото 20-20-20 и доброто осветлување.

Дали лутеинот е исто што и бета-каротенот?

Не. И двата се каротеноиди, но бета-каротенот телото го претвора во витамин А, а лутеинот не — тој останува лутеин и се собира во макулата и во леќата.

Колку спанаќ треба да јадам за лутеин?

Околу половина чаша варен спанаќ или кељ дава количина слична на дозата испитувана во AREDS2. Неколку порции зелен зеленчук неделно се добра основа.

Дали лутеинот се уништува при готвење?

Дел се губи при долго варење, но краткото пропржување со малку масло го подобрува впивањето. Најдобро е да комбинирате свеж и кратко зготвен зеленчук.

Дали децата треба да земаат лутеин?

Децата обично добиваат доволно од разновидната храна. Додатоци со лутеин за деца земајте само по совет на педијатар.

Дали жолчката или зеленчукот е подобар извор на лутеин?

Зеленчукот содржи повеќе лутеин, но од жолчката телото полесно го впива бидејќи доаѓа заедно со маснотии. Најдобро е да ги комбинирате.

Може ли лутеинот да се внесе само од јајца?

Жолчката е добар, лесно впивлив извор, но содржи помалку лутеин од зелениот зеленчук. Најдобро е јајцата да ги комбинирате со спанаќ, кељ, грашок или пченка во текот на неделата.

Извори

  1. Wikipedia: Lutein
  2. Wikipedia: Zeaxanthin
  3. National Eye Institute (NEI): AREDS/AREDS2
  4. American Academy of Ophthalmology: Diet and Nutrition
  5. NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin A and Carotenoids

Текстот го подготви редакцијата на OCaps360 врз основа на наведените извори. Не го заменува советот од очен лекар (офталмолог).

Храна за очите: моркови, спанаќ, јајца, ореви и цитрусни овошја на маса
Витамини за очи

Витамини за очи: витамин А и бета-каротен, цинк, витамин Ц и Е, лутеин и омега-3. Во која храна ги има, што вели регистарот на ЕУ и што покажале студиите AREDS.

Постар маж чита весник на маса крај прозорец
Катаракта

Катаракта е заматување на леќата во окото што најчесто доаѓа со годините. Кои се првите знаци, како офталмологот ја проверува и кога е време за операција.

Состав на O Caps: четири хранливи материи и што значи секоја
Состав

O Caps состав: бета-каротен, витамин Ц, цинк и витамин Е. Што значи секоја состојка, што вели регистарот на ЕУ и каде на пакувањето се наведени количините.

Морков, спанаќ, јајца, риба и ореви – храна за очите на кујнска маса
Храна за очите

Храна за очите: морков, лиснат зеленчук, јајца, цитруси, ореви, риба и бобинки носат хранливи материи поврзани со видот. Еве едноставен план за цела недела.

Жена со очила чита книга во фотелја
Диоптрија

Диоптрија е мерка за јачината на леќата што го исправа видот. Што значат минус и плус, цилиндар и оска на рецептот, како се мери и зошто диоптријата се менува.

O Caps

O Caps: нарачајте со плаќање при достава

Оставете име и телефон, а операторот на продавачот ве повикува и ги потврдува нарачката и доставата.

Нарачајте O Caps · 2.400 ден. →