E vitamini (tokoferol): fındıktan zeytinyağına kaynaklar ve gözlerle bağı

E vitamini, yağda çözünen ve sekiz farklı formu bulunan bir vitamin grubudur; insan vücudunun asıl kullandığı form alfa-tokoferoldür. AB sağlık beyanları kaydına göre E vitamini hücrelerin oksidatif strese karşı korunmasına katkıda bulunur. Fındık, badem, ayçiçek çekirdeği ve bitkisel yağlar en zengin kaynaklardır. NIH'ye göre yetişkinlerin günlük ihtiyacı 15 mg'dır.

E vitamini kaynağı bitkisel yağ ve kuruyemişler

E vitamini nedir?

“E vitamini” tek bir madde değil, birbirine benzeyen sekiz bileşiğin ortak adıdır: dört tokoferol ve dört tokotrienol. Vikipedi'deki E vitamini maddesi bu ailenin hepsini yağda çözünen antioksidanlar olarak tanımlar. NIH Diyet Takviyeleri Ofisi ise insanın ihtiyacını karşılayan formun alfa-tokoferol olduğunu belirtir; etiketlerdeki miktarlar da bu forma göre hesaplanır.

Yağda çözündüğü için E vitamini vücutta yağ dokusunda ve karaciğerde depolanır. Bu yüzden suda çözünen C vitamininden farklı olarak her gün aynı miktarda alınmasa da kısa süreli dalgalanmalar sorun yaratmaz. Gıda sanayisinde yağların acımasını geciktirmek için de kullanılır; içindekiler listesinde E306–E309 kodlarıyla karşınıza çıkabilir.

E vitamini vücutta ne işe yarar?

E vitamininin ana görevi hücre zarlarını korumaktır. Hücre zarları, oksijenle kolayca tepkimeye giren çoklu doymamış yağ asitleri içerir. E vitamini zarın içine yerleşir ve serbest radikallerin başlattığı zincirleme hasarı durdurur. NIH, E vitamininin bağışıklık sisteminin çalışmasında ve kan damarlarının genişlemesinde de rol aldığını yazar.

AB sağlık beyanları kaydında E vitamini için tek bir onaylı ifade vardır: hücrelerin oksidatif strese karşı korunmasına katkıda bulunur. Bu beyan 432/2012 sayılı Komisyon Tüzüğü ile E vitamininin kendisi için onaylanmıştır, belirli bir ürün için değil. Türkiye AB üyesi olmadığından ifadeyi AB kaydına dayandırarak aktarıyoruz.

E vitamini göz için neden önemlidir?

Retina, vücudun en çok oksijen kullanan dokularından biridir ve gün boyu ışığa açıktır. Işığı algılayan hücrelerin zarları, omega-3 yağ asidi DHA başta olmak üzere çoklu doymamış yağlar açısından çok zengindir. Bu birleşim retinayı oksidatif strese özellikle açık bir ortam hâline getirir; yağda çözünen bir antioksidan olarak E vitamini tam da bu zarların içinde görev yapar.

E vitamini tek başına çalışmaz. Bir serbest radikali etkisiz hâle getirdikten sonra C vitamini onu yenileyerek yeniden kullanılabilir duruma getirir; AB kaydında C vitamini için “E vitamininin indirgenmiş formunun yenilenmesine katkıda bulunur” ifadesi bu ilişkiyi anlatır. Ayrıntılar C vitamini sayfamızda yer alıyor.

Ulusal Göz Enstitüsü'nün AREDS çalışmalarında incelenen yüksek dozlu formülde de E vitamini vardı. Bu çalışmalar orta evre yaşa bağlı makula dejenerasyonu olan kişilerle ve göz doktoru takibinde yapıldı; sonuçlar o formüle ve o gruba özgüdür. Konu hakkında daha fazlasını sarı nokta hastalığı rehberimizde bulabilirsiniz.

E vitamini hangi besinlerde bulunur?

E vitamininin en zengin kaynakları bitkisel yağlar, kuruyemişler ve çekirdeklerdir. Türkiye dünyanın en büyük fındık üreticisidir; Karadeniz'in fındığı, Ege'nin bademi ve her evde bulunan ayçiçek çekirdeği bu vitamini sofraya getirmenin en kolay yollarıdır. NIH'nin değerlerine göre bir avuç, yani yaklaşık 30 gram badem ya da ayçiçek çekirdeği, bir yetişkinin günlük ihtiyacının neredeyse yarısını karşılar.

E vitamini içeren başlıca besinler
Besin grubuÖrneklerİpucu
Bitkisel yağlarBuğday tohumu yağı, ayçiçek yağı, aspir yağıSalatada çiğ kullanmak değeri korur
KuruyemişlerFındık, badem, yer fıstığıBir avuç ara öğün için yeterli
ÇekirdeklerAyçiçek çekirdeği, kabak çekirdeğiTuzsuz olanı tercih edin
Yeşil sebzelerIspanak, brokoli, semizotuZeytinyağıyla pişirmek emilimi artırır
MeyvelerKivi, mango, avokadoKahvaltıya kolayca eklenir
Kâsede ceviz ve kuruyemişler, E vitamini kaynakları

Günde ne kadar E vitamini gerekir?

Eski etiketlerde ve yabancı ürünlerde miktar uluslararası birim (IU) olarak da yazılabilir. NIH'ye göre 1 mg alfa-tokoferol, doğal formda yaklaşık 1,5 IU'ya, sentetik formda yaklaşık 2,2 IU'ya karşılık gelir. Avrupa değerlerinin dayanağını EFSA'nın beslenme referans değerleri sayfasında bulabilirsiniz.

Yetişkinler için E vitamini referans değerleri
DeğerGünlük miktarKaynak
Etiket referans değeri (BRD)12 mgAB 1169/2011
Önerilen alım, yetişkin15 mgNIH ODS
Önerilen alım, emzirme19 mgNIH ODS
Üst sınır, takviyelerden1.000 mgNIH ODS
Üst sınır300 mgEFSA

E vitamini eksikliği olur mu?

Dengeli beslenen sağlıklı yetişkinlerde E vitamini eksikliği çok seyrektir. NIH ODS'ye göre eksiklik daha çok yağ emilimini bozan durumlarda, örneğin Crohn hastalığında ya da kistik fibroziste görülür, çünkü E vitamini ancak yağla birlikte emilebilir.

Eksiklik uzun sürdüğünde sinir ve kas hasarı, kol ve bacaklarda his kaybı, hareket kontrolünde zorluk, kas güçsüzlüğü ve görme sorunları ortaya çıkabilir. Bu belirtiler başka nedenlerle de görülebileceğinden değerlendirmeyi hekim yapar.

Yüksek doz E vitamininin riskleri nelerdir?

Besinlerden alınan E vitamini için bu riskler söz konusu değildir. Takviyelerde ise toplam miktarın, yani multivitamin ve diğer ürünlerdekiyle birlikte hesaplanan değerin, üst sınırın altında kalması yeterlidir.

  • Kanama eğilimi: NIH'ye göre yüksek doz E vitamini takviyesi kanama riskini artırabilir ve beyin kanaması riskini yükseltebilir.
  • Kan sulandırıcı ilaçlar: pıhtılaşmayı yavaşlatan bir ilaç kullanıyorsanız E vitamini içeren bir takviyeye başlamadan önce hekiminize danışın.
  • Ameliyat öncesi: planlanmış bir ameliyatınız varsa kullandığınız bütün takviyeleri hekiminize bildirin.
  • Tedavi altındaysanız: ciddi bir hastalık için tedavi görüyorsanız antioksidan takviyelerini tedavinizi yürüten hekimle konuşun.

Etikette E vitamini nasıl yazılır, O Caps'te nasıl yer alır?

İçindekiler listesinde doğal form “d-alfa-tokoferol”, sentetik form “dl-alfa-tokoferol” ya da daha dayanıklı ester hâli “dl-alfa-tokoferil asetat” olarak yazılır. Besin ögesi tablosunda miktar genellikle “mg α-TE” (alfa-tokoferol eşdeğeri) birimiyle verilir; bu birim farklı formları karşılaştırılabilir kılar.

Kataloğumuzdaki O Caps kapsülleri E vitaminini beta karoten, C vitamini ve çinkoyla birlikte içerir. Kapsül başına miktarı ve kullanılan formu üretici ambalajın üzerindeki içerik tablosunda belirtir. Dört bileşenin etiketini birlikte okumayı O Caps içeriği sayfasında anlattık; E vitamini içeren ürünlerin kartları bu sayfanın altında yer alıyor.

Yumuşak jelatin E vitamini kapsülleri

Katalogda bu bileşeni içeren ürünler

Sorular ve cevaplar

E vitamini en çok hangi yiyecekte bulunur?

Buğday tohumu yağı en zengin kaynaktır. Günlük sofrada ise ayçiçek yağı, ayçiçek çekirdeği, badem ve fındık öne çıkar. Ispanak ve brokoli gibi yeşil sebzeler daha az ama düzenli bir katkı sağlar.

Doğal ve sentetik E vitamini arasında fark var mı?

Doğal form (d-alfa-tokoferol) vücutta sentetik forma göre daha etkin kullanılır; bu yüzden aynı etkinlik için sentetik formdan biraz daha fazla miligram gerekir. Etiketteki “mg α-TE” birimi bu farkı hesaba katar.

E vitamini yağlı bir öğünle mi alınmalı?

Besinlerdeki E vitamini yağla birlikte daha iyi emilir; zeytinyağlı salata ya da bir avuç kuruyemiş bu yüzden iyi bir seçimdir. Takviyelerde ise etiketteki kullanım önerisine uyun. O Caps için öneri öğün aralarında bir bardak suyla bir kapsüldür.

E vitamini ile C vitamini neden birlikte kullanılır?

İkisi birbirini tamamlar. AB sağlık beyanları kaydına göre ikisi de hücrelerin oksidatif strese karşı korunmasına katkıda bulunur; C vitamini ayrıca E vitamininin indirgenmiş formunun yenilenmesine katkıda bulunur.

Kan sulandırıcı kullananlar E vitamini alabilir mi?

Besinlerdeki E vitamini için bir kısıtlama yoktur. Takviye kullanmadan önce ise hekiminize danışın, çünkü NIH'ye göre yüksek doz E vitamini pıhtılaşmayı yavaşlatan ilaçların etkisini artırabilir.

O Caps'te ne kadar E vitamini var?

Kapsül başına miktarı üretici ambalajın üzerindeki içerik tablosunda belirtir. Bilmek istediğiniz bir ayrıntı varsa satıcının operatörüne sipariş sırasında sorabilirsiniz.

O Caps

O Caps: kapıda ödemeyle sipariş verin

Adınızı ve telefonunuzu bırakın; satıcının operatörü sizi arayıp siparişi ve teslimatı teyit eder.

O Caps sipariş ver · 1.400 TL →